اندازه گیری

فهرست مطالب

*مقدمه
■ مفاهیم اندازه گیری ابعادی (مترولوژی ابعادی)
■ عبارات و اصطلاحات در اندازه گیری

*اندازه گیری طولی (خطی)
■ کولیس
■ میکرومتر
■ ارتفاع سنج
■ ساعت اندازه گیری
■ گیج بلاک

*اندازه گیری زاویه
■ زاویه سنج
■ گیج بلوک زاویه
■ تراز
■ اندازه گیری مخروط توسط ساچمه

*گیجهای حدی
■ گیج برو نرو

*اندازه گیری رزوه
■ میکرومتر رزوه
■ رزوه داخلی
■ گیج رزوه

*اندازه گیری چرخدنده و هزارخاری

*اندازه گیری نوری (اپتیک)
■ تختی سنجی
■ طول سنجی

*اندازه گیری پروفیل سطح
■ زبری سطح و موج


مفاهیم اندازه گیری ابعادی

■مترولوژی علم اندازه گیری است و اندازه گیری زبان این علم است.
■با استفاده از این زبان میتوان ارتباط موارد زیر را برقرار نمود:
– مقدار
– کمیت
– موقعیت
– زمان

■سه دلیل نیاز به اندازه گیری:
– برای ساختن چیزهاییکه طراحی شده نیاز به اندازه گیری است.
– برای کنترل روش ساخت محصول نیاز به اندازه گیری است.
– برای توضیحات علمی نیاز به اندازه گیری است.
بدون اندازه گیری امکان اینکه بتوان اطلاعات واضحی را ارایه نمود وجود ندارد.

■کاربرد اندازه گیری
* اندازه گیری به منظور ساخت قطعات
در سال ۱۷۵۰ : آقای ویلکینسون توانست سیلندر موتور بخار به قطر ۱۴۵ mm را با تلرانس ۱٫۶ mm سوراخ کند که باعث شد رویای موتور بخار به واقعیت پیوست
* اندازه گیری به منظور کنترل ساخت
بخشی از واحد تولیدی بعنوان واحد بازرسی وظیفه کنترل تولید را بعهده دارد
در TQM این وظیفه بعهده اپراتور تولید میباشد
* اندازه گیری به منظور پیشرفت
پیشرفت بشر با افزایش توانایی او در اندازه گیری سرعت بیشتری پیدا میکند.
در حقیقت میکرومتر برای استفاده در ستاره شناسی اختراع شد نه در کارگاه
اگر اندازه گیری در کارهای تحقیقاتی یا تولید انبوه دقت کافی نداشته باشد. باعث نامعتبر شدن تحقیقات و نامطلوب بودن تولید میشود.

– انظباط اندازه گیری
■درستی یک اندازه گیری هرگز نمیتواند به اندازه استاندارد موجود باشد
■برای کنترل درستی؛ از کالیبراسیون (مقایسه با استاندارد بالاتر) استفاده میشود
■برای کنترل دقت از قابلیت تکرار پذیری استفاده میشود
■وقتیکه خط اندازه گیری؛ استاندارد اندازه گیری و محور دستگاه اندازه گیری همگی در یک راستا باشد؛ کمتریت خطای موقعیت دهی رخ میدهد (Abbe error )
هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ دارای ۶ میلیون قطعه است اگر هرقطعه دارای ۲۸ فیچر باشد؛ جمعا ۱۵۰ میلیون اندازه گیری نیاز دارد.

1

 

عبارات و اصطلاحات در اندازه گیری

2

* تعیین فاصله ماه از کره زمین:
■  در سال ۱۹۷۰ فضانورد آپالو یک رفلکتور آینه ای در سطح کره ماه قرارداد . یک پالس نور از زمین به ماه فرستاده شد و انعکاس آن دریافت شد.
■  زمان رفت و برگشت نور اندازه گیری شد و با ضربدر سرعت نور متوسط مسافت یعنی ۳۸۴٫۴ میلیون متر با دقت ۲ تا ۳ سانتیمتر محاسبه گردید.
*  مرجع عبارات و اصطلاحات اندازه گیری
International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology
ISIRI 4723
■ دستگاه یکاها(ی اندازه گیری) System of units
■  مجموعه یی از یکاهای پایه، به همراه یکاهای فرعی، که مطابق با قواعد معین برای یک دستگاه کمیتهای معین تعریف می شود.
–  دستگاههای بین المللی SI
–  دستگاه انگلیسی
–  دستگاه گاوسی (کاربرد آن در بسیاری از متون فیزیک می باشد)
–  فاکتورهای مقایسه دو سیستم متریک و اینچی
■  فاکتور مترولوژیکی؛ که عمل اندازه گیری نتایج قابل استفاده ای بدهد.
■  فاکتور محاسباتی؛ که اعمال ریاضی براحتی قابل انجام باشد
■  فاکتور ارتباطی؛ که برای درک دیگران در اندازه گیری آسان تر باشد.
اندازه گیری فاصله عظیم بین ستاره ها یا فاصله اندک بین اتمها برای دانشمندان در سیستم متریک آسانتر است ولی هنوز هم از ”اسب بخار“ استفاده میشود.

*  یکای پایه ی ( اندازه گیری Base unit )
■  یکای اندازه گیری کمیت پایه در یک دستگاه کمیتهای معین.

■  در حال حاضر  SI بر اساس هفت یکای پایه ی زیر است.

3

*  یکای فرعی ( اندازه گیری  Derived unit)
■  یکای اندازه گیری کمیت فرعی در یک دستگاه کمیتهای معین

4

*  مقدار ( کمیت Value (of quantity))
■  بزرگی یک کمیت ویژه که عموما بر حسب یکای اندازه گیری که در عددی ضرب شده است بیان می شود.
■  مثال: طول یک میله : ۵/۳۴m یا ۵۳۴cm  و جرم یک جسم : ۰/۱۵۲kg یا ۱۵۲g
■  مقدار نامی Nominal Value
■  مقدار تقریبی یا گرد شده ی مشخصه یک دستگاه اندازه گیری که راهنمایی برای استفاده از آن به دست می دهد.
■  مثال: نشانه گذاری شده روی یک مقاومت استاندارد

*  مقدار واقعی True value
■  مقدار مطابق با تعریف یک کمیت ویژه ی معین
■  مقداری است مطابق با تعریف یک کمیت ویژه معین که کاملا مشخص است، بعبارت دیگر مقادیر واقعی ، طبیعتی تعیین ناپذیر دارند و با Xt نمایش داده می‌شود.

*  مقدار مرجع Reference Value
■  مجموعه ی منظمی از مقادیر پیوسته یا گسسته که بنا به قرارداد، به عنوان مرجع تعریف می شود.
■  با Xr نمایش داده می‌شود ، بعبارت دیگر اندازه مرجع (Master value or Reference value)  توسط یک دستگاه اندازه‌گیری دقیق‌تر با متوسط چندین بار اندازه‌گیری محاسبه شود.

*  اندازه گیری Measurement
■  مجموعه عملیاتی به منظور تعیین مقدار یک کمیت

*  اندازه شناسی Metrology
■  علم اندازه گیری.

*  اصول اندازه گیری Principle of measurement
■  پایه ی علمی هر اندازه گیری
■  اثر ترموالکتریک که برای اندازه گیری دما به کار می رود;
■  اثر جوزفسون که برای اندازه گیری اختلاف پتانسیل الکتریکی به کار می رود;
■  اثر دوپلر که برای اندازه گیری سرعت به کار می رود;

*  روش اندازه گیری Method of measurement
■ عملیاتی پیاپی با ترتیب منطقی برای انجام اندازه گیری ها که به صورتی کلی شرح داده می شود.
–  روش جایگزینی یا مقایسه ای (قطعه؛ وسیله اندازه گیری و استاندارد)
کمپراتور؛ وزن کردن با ترازو دیجیتالی (لودسل)؛ ساعت اندازه گیری بر پایه این روش ساخته شده است
–  روش تفاضلی یا جابجایی(هر سمت جسم جداگانه از طریق اختلاف سنجی اندازه گیری میشود) – (قطعه و استاندارد)
خط کش؛ کولیس؛ میکرومتر؛ گیج دهانه اژدر؛ وزن کردن با ترازو معمولی (عقربه ای) بر پایه این روش ساخته شده است
–  روش صفر (یک طرف را با زمین گراند میکند و نسبت به صفر مطلق مقایسه میشود)
در تجهیزات الکترونیکی کاربرد دارد

*  روند اندازه گیری measurement Procedure of
■  مجموعه عملیاتی که برای انجام اندازه گیری ویژه، مطابق با روش معین، به طور مشخص شرح داده می شود.
■  مثال: روند اندازه گیری معمولا در مدرکی ثبت می شود که گاه به همین مدرک “روند اندازه گیری” (یا روش اندازه گیری) می گویند و معمولا از جزئیات کافی برخوردار است تا کاربر بتواند بدون نیاز به اطلاعات دیگر اندازه گیری را انجام دهد.

*  درستی اندازه گیری Accuracy of measurement
■  نزدیکی توافقی میان نتیجه ی اندازه گیری و مقدار واقعی اندازه ده.
■  یادآوری : “درستی” مفهومی کیفی است. واژه ی “دقت” نباید به جای “درستی” به کار رود.
■  گرایش اندازه گیریBias of measurement
■  نزدیکی میان نتیجه ی اندازه گیری و مقدار مرجع

5

*  تکرارپذیری Repeatability
■  نزدیکی توافقی میان نتایج اندازه گیری های پیاپی که تحت شرایط یکسان اندازه گیری روی اندازه ده انجام می شود.
■  شرایط تکرارپذیری یعنی:
–  همان روند اندازه گیری
–  همان ناظر(اپراتور)
–  همان دستگاه اندازه گیری
–  همان شرایط به کارگیری
–  همان محل
–  تکرار در یک فاصله ی زمانی کوتاه

6

*  تجدیدپذیری Reproducibility
■  نزدیکی توافقی میان نتایج اندازه گیریهایی که تحت شرایط تغییر یافته اندازه گیری روی همان اندازه ده انجام می شود.شرایط تغییر یافته ممکن است شامل موارد زیر باشد:
–  روند اندازه گیری
–  ناظر (اپراتور)
–  دستگاه اندازه گیری
–  استاندارد مرجع
–  محل
–  شرایط به کارگیری
–  زمان

7

* عدم قطعیت اندازه گیری Uncertainty of measurement
■  پارامترهای مربوط به نتیجه ی اندازه گیری مقادیری را مشخص می کند که می توان به طور منطقی به اندازه ده نسبت داد.
■  پارامتری است که به نتیجه یک اندازه‌گیری نسبت داده می‌شود و بر اساس آن پارامتر ، پراکندگی که می‌توان به آن کمیت نسبت داد، مشخص می‌گردد.
■  عدم قطعیت اندازه گیری عموما از مؤلفه های زیادی تشکیل می شود. برخی از این مؤلفه ها را ممکن است از روی توزیع آماری نتایج یک سلسله اندازه گیری ارزیابی کرده با انحراف معیار تجربی مشخص نمود. مؤلفه های دیگر، که آنها را نیز می توان با انحراف معیار مشخص کرد، از روی توزیع های احتمالی مفروض که مبتنی بر تجربه یا اطلاعات دیگر است ارزیابی می شوند.

*  خطای اندازه گیری(Error of measurement)
■  نتیجه اندازه گیری منهای مقدار واقعی اندازه ده.
■  انحراف Deviation
■  مقدار به دست آمده منهای مقدار مرجع آن

8

عبارات و اصطلاحات در اندازه گیری

*  خطای تصادفی (نامعین Random Error )
■  نتیجه اندازه گیری منهای میانگین نتایجی که از انجام تعداد نامحدودی اندازه گیری یک اندازه ده در شرایط تکرارپذیر به دست می آید.
■  خطای تصادفی خودبخود بصورت تغییر نتایج اندازه‌گیریهای متوالی یک کمیت مشاهده می‌شود و ناشی ازپدیده‌های آماری است .
■  این خطا همیشه در سوی معینی صورت نمی‌گیرد و گاه مثبت و گاه منفی است.
■  خطای تصادفی برابر است با خطای کل منهای خطای سیستماتیک.

*  خطای سیستماتیک (معینSystematic Error )
■  میانگین نتایج حاصل از انجام تعداد نامحدودی اندازه گیری یک اندازه ده در شرایط تکرارپذیر منهای مقدار واقعی آن اندازه ده.
■  خطای سیستماتیک معمولا قابل تصحیح است و شامل : خطای ذاتی تجهیزات ، خطای مرجع ، خطای قرائت ، خطای شرایط محیطی و … میباشد.
■  خطای سیستماتیک و عوامل آن نیز همانند مقدار واقعی نمیتوان به طور کامل شناخت.

*  گستره نامی Nominal Range
■  گسترهی نشان دهی دستگاه اندازه گیری که با تنظیم ویژه ی کنترلهای آن قابل حصول است.
■  مثال، گستره ی نامی V0 تا ۱۰۰V به صورت ۱۰۰V بیان می شود.
■  پهنه Span
■  قدر مطلق تفاضل دو حد گستره ی نامی
■  مثال: برای گستره ی نامی V 10-  تا  V 10+ ،  پهنه  V 20 است.

*  گستره ی اندازه گیری Measuring Range
■  مجموعه ی مقادیری از اندازه ده که انتظار می رود خطای دستگاه اندازه گیری برای این مجموعه در محدوده ی از پیش شده قرار گیرد
■  شرایط حدی Limiting Conditions
■  شرایطی مرزی که لازم است دستگاه اندازه گیری بدون خراب شدن یا تنزل یافتن مشخصه های اندازه شناختی معین هنگام کار تحت شرایط کارکرد اسمی خود تحمل کند

*  حساسیت Sensitivity
■  نسبت تغییرات پاسخ دستگاه اندازه گیری به تغییرات متناظر در عامل تحریک.
■  آستانه ی تشخیص دهی Discrimination
■  بزرگترین تغییر آهسته و یک نوای عامل تحریک که تغییری آشکار شدنی در پاسخ دستگاه اندازه گیری ایجاد نمی کند.
یادآوری: آستانه ی تشخیص دهی ممکن است مثلا به اصطکاک بستگی داشته باشد.

9

* باند مرده ( پهنک سکوتDead band )
■  بیش ترین فاصله یی که می توان عامل تحرک را در دو جهت تغییر داد بی آن که تغییری در پاسخ دستگاه اندازه گیری حاصل شود.

10

*  پایداری Stability
■  توانایی دستگاه اندازه گیری در ثابت نگه داشتن مشخصه های اندازه شناختی خود نسبت به زمان

11

* رانش Drift
■  تغییر آهسته ی مشخصه ی اندازه شناختی دستگاه اندازه گیری.
■  قابلیت ردیابی Traceability
■  قابلیت ارتباط دادن مقدار یک استاندارد یا نتیجه ی یک اندازه گیری با مرجع های ملی یا بین المللی از طریق زنجیره ی پیوسته ی مقایسه ها که همگی عدم قطعیتی معین دارند.
■  یادآوری: زنجیره ی ناگسسته ی مقایسه ها را زنجیره ی ردیابی گویند.

*  روشهای انتخاب دستگاه اندازه گیری
■  روش ریزنمایی Resolution
ریزنمایی دستگاه اندازه گیری ≤ (۰٫۱)Tol.
یعنی ریزنمایی دستگاه اندازه گیری باید بتواند تلرانس را به ۱۰ قسمت تقسیم نماید.

■  روش عدم قطعیت Uncertainty
عدم قطعیت اندازه گیری ≤ (۰٫۱ – ۰٫۲)Tol.
توسط این روش هیچ قطعه سالمی رد نمیشود و هیچ قطعه معیوبی قبول نمیشود

* عدم قطعیت چیست
■  عدم قطعیت یک عامل همراه با نتیجه اندازه گیری است که محدوده مقادیری را معین میکند که نتیجه اندازه گیری میتواند داشته باشد و مقدار آن نشاندهنده سطح اطمینانی است که مقدار واقعی مورد اندازه گیری شده در محدوده تعیین شده قرار میگیرد

*  عدم قطعیت چرا مهم است
■  عدم قطعیت نمود کمی کیفیت نتیجه اندازه گیری است. یعنی “ تا چه حد نتیجه اندازه گیری نشاندهنده مقدار واقعی مورد اندازه گیری شده است
■  عدم قطعیت بصورت ± یک مقدار یعنی فاصله ای در اطراف نتیجه اندازه گیری بیان میگردد
■  عدم قطعیت یک جزء غیر قابل اجتناب در اندازه گیری است و زمانی بسیار مهم میشود که نتایج اندازه گیری نزدیک حدود مشخصه باشد.

اندازه گیری طولی

12

* کولیس ورنیه ۰٫۰۲mm (0.001”)
■ در سیستم متریک ۱mm  به ۵۰ قسمت تقسیم شده است؛ بنابراین هر ریزنمایی برابر با ۰٫۰۲mm  میباشد.
■ درسیستم اینچی ۰٫۰۵inch  به ۵۰ قسمت تقسیم شده است؛ بنابراین هر ریزنمایی برابر با ۰٫۰۰۱inch  میباشد.

* مثال:
■ خط صفر ورنیه روی ۱۴۶mm  میباشد و خط ۰٫۶۸mm  ورنیه روبروی خط کش قرار گرفته؛ بنابراین اندازه برابر با ۱۴۶٫۶۸mm  است.
■ خط صفر ورنیه روی ۵٫۷۵۰”  میباشد و خط ۰٫۰۲۵”  ورنیه روبروی خط کش قرار گرفته؛ بنابراین اندازه برابر با ۵٫۷۷۵”  است.

13

* مزایای کولیس
■ خط کش؛ پرگار داخل سنج و خارج سنج را در یک وسیله ترکیب میکند
■ تماس مثبت بین نقاط مبنا و اندازه گیری شونده بوجود می آورد
■ دارای قفل برای ثبت اندازه هاست

* معایب کولیس
■ تنظیمی برای سایش آن وجود ندارد
■ خطای آب دارد
■ محدودیت اندازه گیری دارد ( فاصله بین لبه داخلی با لبه خارجی )

14

* انواع کولیس
■ کولیس ورنیه ای؛ ساعتی و دیجیتالی
■ کولیس عمق سنج
■ کولیس پایه دار
■ کولیس ضخامت سنج

15

16

17

18

میکرومتر

■ سال ۱۷۷۲ میکرومتر جیمز وات با دقت۰٫۰۱inch  اختراع گردید.

19

■ میکرومتر۰٫۰۱mm :  گام رزوه ۰٫۵mm  یعنی درجه بندی sleeve  برابر با  ۰٫۵mm  است و محیط thimble  به ۵۰ قسمت مساوی تقسیم شده است. بنابراین ریزنمایی آن ۰٫۰۱mm  میباشد.

20

■ میکرومتر ۰٫۰۰۲mm :  همان مشخصات میکرومتر ۰٫۰۱mm  با این تفاوت که روی محیط  sleeve ؛ ۰٫۰۱mm  به ۵  قسمت مساوی تقسیم شده است. بنابراین ریزنمایی آن ۰٫۰۰۲mm  میباشد.

21

■ میکرومتر۰٫۰۰۱mm :  همان مشخصات میکرومتر ۰٫۰۰۲mm  با این تفاوت که روی محیط sleeve ؛ ۰٫۰۱mm  به ۱۰  قسمت مساوی تقسیم شده است. بنابراین ریزنمایی آن ۰٫۰۰۱mm  میباشد.

22

* مزایای میکرومتر
■ صحیح تر از خط کش
■ دقت بیشتر نسبت به کولیس
■ عدم خطای آب
■ دارای تنظیم سایش

* معایب میکرومتر
■ گستره کوتاه اندازه گیری
■ محدودیت اندازه گیری دارد (دستگاه تک منظوره)

23

  * انواع میکرومتر
■ میکرومتر ورنیه ای؛ ساعتی و دیجیتالی
■ میکرومتر سه فک داخل سنج
■ میکرومتر ضخامت سنج
■ میکرومتر عمق سنج
■ میکرومتر دنده

24

25

26

 * ارتفاع سنج
■ ارتفاع سنجهای الکترونیکی بسیار دقیق هستند و اندازه گیری را راحت تر میکند.

27

* مزایای ارتفاع سنج
■ دقت بیشتر نسبت به کولیس
■ اندازه گیری راحت تر
■ عدم سایش پراب
* معایب ارتفاع سنج
■ خطای آب دارد
■ افزایش خطا در ارتفاع بزرگتر
■ ناپایداری ذاتی ارتفاع سنج بواسطه ارتعاش آن
■ محدودیت اندازه گیری دارد.

* ساعت اندازه گیری
■ نقش بزرگنمایی
– بزرگنمایی خط کش فولادی یک است ( نسبت اهرم بندی یک است )
– برای دقت بیشتر در اندازه گیری نیاز به بزرگنمایی است ( نسبتهای متفاوت در اهرم بندی )
■ انواع بزرگنمایی
– بزرگنمایی ظاهریMagnification) : ) بزرگنمایی توسط عدسیها و سیستم اپتیک
– بزرگنمایی ابزاری(Amplification) :  بزرگنمایی توسط سیستم مکانیکی؛ الکترونیکی و نیوماتیکی
– اضافه کردن ورنیه به خط کش (کولیس و میکرومتر)
– چرخدنده های داخل ساعت اندازه گیری
– پل وتستون در بزرگنمایی الکتریکی
– توسط ژیگلور ( نازل) در بزرگنمایی نیوماتیکی

28

29

* ویژگی خط کش؛ کولیس؛ میکرومتر
■ وسیله اندازه گیری و استانداردش یکی میباشد و استاندارد بخشی از وسیله اندازه گیری میباشد
– وقتیکه وسیله اندازه گیری و استاندارد یکی باشد؛ تغییرات یکی از آنها باعث تغییر در دیگری میشود

* ویژگی ساعت اندازه گیری
■ وسیله اندازه گیری و استاندارد از یکدیگر جدا هستند و یکی نمیباشد
– وقتیکه وسیله اندازه گیری از استاندارد جدا میشود؛ نه تنها میتوان تلرانسهای ابعادی را اندازه گیری نمود بلکه میتوان تلرانسهای هندسی را نیز کنترل نمود

* مشخصه مترولوژیکی
■ ساعت اندازه گیری دارای نقطه رفرنس (Reference point)  نیست
– توسط ساعت نمیتوان طول یک قطعه را اندازه گرفت بلکه با صفر کردن آن روی یک استاندارد؛ مقدار انحراف طول قطعه نسبت به استاندارد را بدست می آورد
– ساعت اندازه گیری بر پایه روش جایگزینی یا مقایسه ایعمل میکند

■ اما خط کش؛ کولیس؛ میکرومتر دارای نقطه رفرنس میباشد
– خط کش؛ کولیس؛ میکرومتر بر پایه روش تفاضلی یا جابجایی عمل میکند

* انواع ساعت اندازه گیری
■ نشانگر تست (Test indicator)
■ نشانگر مدرج (Dial indicator)
■ کمپراتور (Comparator)

30

* حساسیت Sensitivity
■ نسبت تغییرات پاسخ دستگاه اندازه گیری به تغییرات متناظر در عامل تحریک.
■ حساسیت عبارتست از کمترین ورودی که به ازای آن تغییر قابل مشخصی در خروجی بوجود آید.

* آستانه تشخیص دهی Discrimination
■ بزرگترین تغییر آهسته و یک نوای عامل تحریک که تغییری آشکار شدنی در پاسخ دستگاه اندازه گیری ایجاد نمی کند.

31

* تفکیک پذیری Resolution
■ کوچکترین اختلاف میان نمایشهای وسیله ی نمایشگر که بتوان آنها را به طور معنادار از هم تمیز داد.
■ بعبارت دیگر نسبت پهنای تقسیمات مقیاس به پهنای عقربه نیز تفکیک پذیری گفته میشود.

32

33

34

* خطای کسینوسی و سینوسی در ساعت
■ خطای کسینوسی حاصل از عدم هم محوری محور ساعت و محور قطعه میباشد.
■ خطای سینوسی ناشی از تماس سطح پراب تخت با سطوح مسطح میباشد.

35

36

* گیج بلوک
۱۸۹۰  : کارل یوهانسون گیج بلوک را اختراع کرد؛ او درابتدا گیج بلوک دقیق ۱۰۰mm  را ساخت
۱۹۰۶  : یوهانسون اولین مجموعه گیج بلوک را ساخت

* گرید گیج بلوک

گرید قدیمی
گرید جدید
انحراف مجاز از طول اسمی
AA
۰۰
±(۰٫۰۵+۰٫۰۰۱L) µm
A
۰
±(۰٫۱۰+۰٫۰۰۲L) µm
B
۱
±(۰٫۲۰+۰٫۰۰۴L) µm
C
۲±(۰٫۴۰+۰٫۰۰۸L)µm

37

38

اندازه گیری زاویه


* زاویه سنج
■ بابلیها ازسیستم شصتی ۶۰ به جای سیستم ده دهی استفاده میکردند آنها قطر دایره را به ۱۲۰ واحد تقسیم کردند.
■ درآن زمان عدد Л  دقیقا عدد ۳ تعریف شد بنابراین محیط دایره به ۳۶۰ قسمت تقسیم شد.
■ صدها سال بعد کشف شد بابلیها اشتباه کرد بودند و محیط دایره باید به ۳۶۵ قسمت تقسیم شود.

محیط دایره ۳۶۰°  یا Л۲ رادیان یا ۴۰۰ گراد میباشد
هر رادیان معادل ۵۷٫۳°  یا حدودا همان ۶۰° میباشد
هر رادیان معادل ۶۳٫۷ گراد میباشد

* زاویه سنج
■ ورنیه به ۲۴ قسمت تقسیم شده است که معادل ۴۶ درجه صفحه نقاله میباشد بنابراین ریزنمایی برابر با ۱/۱۲ درجه یا ۵ دقیقه میباشد.

39

40

41

* گیج بلوک زاویه

۱۹۳۹  : آقای تاملینسون تعداد گیج بلوکهای لازم برای ایجاد بیشترین زوایا را تعیین نمود.
■ با استفاده از ۱۰ گیج بلوک میتوان تمام ترکیبهای زوایا از ۰°  تا ۱۸۰°  را با مقدار افزایشی ( ریزنمایی ) ۵ دقیقه تولید نمود.
■ امروزه با استفاده از مجموعه ۱۶ تایی میتوان زوایای بین ۰°  تا ۹۹°  را با مقدار افزایشی ( ریزنمایی ) ۱ ثانیه بدست آورد.

42

43

44

* تراز

■ ترازها یکی از مفیدترین وسایل اندازه گیری زاویه میباشد.
■ دقت تراز معمولا برحسب ثانیه بیان میشود.

45

46

47

* اندازه گیری مخروط توسط ساچمه
■ ازتوابع مثلثاتی (تانژانت؛ سینوس و… ) در اندازه گیری زاویه استفاده میشود.
■ معمولا از این تابع برای اندازه گیری زاویه محور یک مخروط یا ضلع یک دم چلچله نسبت به یال آن استفاده میشود.

48* گیج برو- نرو
■ این گیجها وسیله اندازه گیری هستند که از قبل روی اندازه خاصی (حد بالا و حد پایین) تنظیم یا ساخته شده است.

49

50

اندازه گیری رزوه

* میکرومتر رزوه
■ این گیجها وسیله اندازه گیری هستند که از قبل روی اندازه خاصی (حد بالا و حد پایین) تنظیم یا ساخته شده است.

51

52

53

54

55

 

مرجع تخصصی آموزش و ارائه خدمات GD&T و پرینت 3 بعدی